Twoje dziecko często reaguje złością, lękiem lub wycofaniem? Weronika Gulbińska, psycholog dzieci i młodzieży z UTULE w Gdańsku-Wrzeszczu, wyjaśnia, jak rozpoznać trudności emocjonalne i jak skutecznie wspierać dziecko.
Jak wspierać dziecko w emocjach – kiedy warto zgłosić się do psychologa?
Dzieci, tak samo jak dorośli, przeżywają nieprzyjemne emocje takie jak stres, złość, smutek, frustrację czy lęk. Różnica polega na tym, że ich układ nerwowy dopiero się rozwija, a słownictwo i samoświadomość nie zawsze pozwalają na to, by opowiedzieć, co tak naprawdę w danej chwili czują. Dlatego emocje u dzieci często ujawniają się nie w słowach, ale w zachowaniu, reakcji ciała albo… w ciszy.
Jako psycholog pracujący z dziećmi i ich z rodzinami, obserwuję, że decyzja o konsultacji często pojawia się dopiero wtedy, gdy trudne sytuacje zaczynają wpływać na całą rodzinę – na relacje, codzienny rytm, a nawet poczucie bezpieczeństwa. Zdarza się, że rodzic czuje niepokój już dużo wcześniej, ale liczy, że to tylko przejściowy stan lub obawia się, że konsultacja psychologiczna to „zbyt poważny krok” w odniesieniu do tego, co przeżywa dziecko.
W tym artykule pomogę Ci zrozumieć, jakie sygnały mogą świadczyć o tym, że dziecko doświadcza trudności w radzeniu sobie z przeżywanymi emocjami, kiedy warto poszukać profesjonalnego wsparcia oraz jak wygląda pierwsza konsultacja psychologiczna. Podpowiem też, co jako rodzic możesz robić na co dzień, by wspierać i rozwijać kompetencje emocjonalne dziecka oraz wzmacniać jego poczucie bezpieczeństwa.
W jaki sposób dziecko sygnalizuje, że zmaga się z trudnościami emocjonalnymi?
Trudne emocje u dzieci bardzo rzadko wyglądają tak, jak u dorosłych. Gdy myślimy o smutku, wyobrażamy sobie łzy. Gdy myślimy o lęku – niepokój, napięcie, szybkie bicie serca. Tymczasem dzieci często nie potrafią jeszcze rozpoznać tych stanów, więc zamiast o nich mówić, pokazują je zachowaniem.
Do najczęstszych sygnałów należą:
● drażliwość, gwałtowne wybuchy złości, trudności w samoregulacji,
● agresja u dzieci – fizyczna lub słowna,
● wycofanie, izolacja, mniejsza chęć kontaktu,
● bóle brzucha lub głowy, szczególnie rano przed szkołą,
● problemy ze snem, trudności z zasypianiem lub częste wybudzanie, ● nadmierne przywiązanie, lęk separacyjny, trudność w zostawaniu w szkole, ● regres w zachowaniu: moczenie, ssanie palca, unikanie samodzielności.
Każde zachowanie dziecka pełni jakąś funkcję, może to być na przykład komunikat: „Coś się ze mną dzieje, ale jeszcze nie umiem opowiedzieć Ci o tym słowami.” Im większa jest uważność rodzica w przyglądaniu się takim sygnałom, tym szybciej może on udzielić dziecku wsparcia.
Kiedy warto skorzystać z pomocy psychologa?
Rodzice często mają wątpliwości, czy to już właściwy moment na szukanie wsparcia – czy obserwowane zachowania mieszczą się jeszcze w normie rozwojowej, czy mogą być sygnałem do konsultacji. Choć nie da się wyznaczyć jednoznacznej granicy, kilka wskazówek może okazać się pomocnych.
● Trudności emocjonalne trwają dłużej niż kilka tygodni.
● Zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie dziecka – naukę, relacje rówieśnicze, sen, apetyt, obowiązki.
● Zmienia się zachowanie dziecka, a rodzic ma poczucie, że „nie poznaje swojego dziecka”.
● Rozmowy, przytulenie, rutyna i wsparcie domowe nie przynoszą poprawy. ● Dziecko sygnalizuje lęk, stres, napięcie, które trudno mu samodzielnie regulować. ● Rodzic czuje bezradność, przeciążenie i niepokój, bo widzi, że sytuacja się nasila.
Warto pamiętać, że konsultacja psychologiczna nie oznacza, że „coś jest nie tak”. Jest wyrazem troski. Tak samo, jak troską jest pójście do lekarza, gdy pojawia się gorączka lub ból.
Spotkania z psychologiem dzieci i młodzieży opierają się na psychoedukacji – wspieraniu rozwoju, odczytywaniu sygnałów przeżywanych emocji w ciele, nazywaniu uczuć, nauce sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami i budowaniu odporności psychicznej.
Jak wygląda praca z psychologiem dzieci i młodzieży?
Wielu rodziców przychodzi na pierwszą wizytę z obawą: „Nie wiem, co powiedzieć”, „Co, jeśli powiem coś źle?”, „Czy moje dziecko będzie musiało opowiadać o wszystkim?”.
Chcę Cię uspokoić – pierwsza konsultacja jest przede wszystkim rozmową. Bez oceniania, bez pośpiechu, bez nacisku.
Jak wygląda proces?
1. Pierwsze spotkanie – rozmowa z rodzicem
Na pierwszym spotkaniu z psychologiem zbierany jest wywiad na temat funkcjonowania dziecka z perspektywy rodzica. Tu opowiadasz o codzienności dziecka, o tym, co Cię niepokoi, jak wygląda zachowanie w domu i w szkole, o relacjach rówieśniczych i rodzinnych. Rozmawiamy też o mocnych stronach dziecka, bo to one są fundamentem do dalszej pracy.
2. Spotkania psychologa z dzieckiem
W trakcie spotkań z dzieckiem wykorzystywane są różne pomoce terapeutyczne. W zależności od wieku mogą to być:
● zabawy tematyczne,
● karty pracy,
● rysunek, plastelina, klocki,
● ćwiczenia oparte na ruchu i ciele,
● rozmowy w formie dostosowanej do języka dziecka,
● elementy psychoedukacji emocjonalnej.
Celem spotkań nie jest „naprawianie zachowania”, ale zrozumienie emocji stojących za nim oraz uczenie dziecka, jak z tymi emocjami być i jak je zaakceptować – bez wstydu, bez strachu, z poczuciem, że dorosły widzi i rozumie. Dziecko w trakcie spotkań jest zapewniane o możliwości bezpiecznego wyrażania swoich myśli i uczuć, bez oceny ze strony terapeuty.
3. Współpraca z rodzicem
Po sesjach omawiamy, co dziecko przeżywa i jak możesz je wspierać w domu. Zmiana dzieje się na poziomie relacji dorosły-dziecko, dlatego wspólne działanie jest kluczowe.
Jak rodzic może wspierać dziecko na co dzień?
Nawet najlepsza terapia dzieci nie zastąpi relacji, którą dziecko ma z rodzicem. To Ty jesteś jego bezpieczną bazą – miejscem, do którego wraca po trudnym dniu i przy którym uczy się, że wszystkie emocje są naturalne.
Poniżej kilka sposobów, które działają:
● Nazywaj emocje, które widzisz: „Widzę, że jesteś zły, bo…”, „Wyglądasz na przestraszonego…”.
● Nie oceniaj i nie bagatelizuj. Dla dziecka „mały problem” często jest wielki. ● Normalizuj. Każda emocja jest w porządku, nie mamy wpływu na to, czy ją czujemy – liczy się to, jak na nią reagujemy.
● Twórz przewidywalność. Stały rytm dnia, sen, czas na odpoczynek. Ustal z dzieckiem czas przeznaczony na przyjemności (oglądanie bajki, granie). ● Dbaj o wspólny czas – jedzenie razem posiłków, rozmowy, gry planszowe. ● Szukaj wsparcia, jeśli czujesz, że sytuacja Cię przerasta i pojawia się uczucie bezradności. Rodzic nie musi być specjalistą od wszystkiego.
Psycholog dzieci i młodzieży w UTULE – bezpieczna przestrzeń dla dzieci i rodziców
UTULE to miejsce stworzone dla osób, które potrzebują spokoju, uważności i zrozumienia. Jako psycholog pracuję z dziećmi i młodzieżą, które mierzą się z wyzwaniami takimi jak:
● stres i lęki,
● wybuchy złości i trudności w regulacji emocji,
● zachowania agresywne,
● trudności rówieśnicze,
● niskie poczucie własnej wartości,
● obniżony nastrój czy wycofanie.
Wspieram zarówno dzieci, jak i rodziców – bo to rodzinna relacja i wspólna praca jest kluczem do trwałej zmiany. Moim celem jest stworzenie przestrzeni, w której dziecko czuje, że jest ważne, widziane i bezpieczne, a rodzic – że nie musi przechodzić przez to wszystko sam.
Jeśli widzisz, że Twoje dziecko częściej reaguje złością, lękiem lub wycofaniem – nie musisz radzić sobie z tym samodzielnie. Wsparcie psychologa dzieci i młodzieży to nie tylko pomoc w trudnym momencie, ale także inwestycja w przyszłość dziecka i spokój całej rodziny.
Bibliografia
1. Grzegorzewska, I., Cierpiałkowska, L. and Borkowska, A.R. (2020) Psychologia Kliniczna Dzieci I Młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN SA.
2. Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2015). The Whole-Brain Child. Random House. 3. Perry, B. D., & Winfrey, O. (2021). What Happened to You? Bluebird. 4. Juul, J. (2011). Twoje kompetentne dziecko. MiND.
5. Schore, A. N. (2016). The Development of the Unconscious Mind. Norton. 6. Linehan, M. M. (2014). DBT Skills Training Manual. Guilford Press.
7. American Academy of Pediatrics (2022). Mental Health in Children and Adolescents – Clinical Guidance. 8. WHO (2023). Child and Adolescent Mental Health – Key Facts.
