Czy w Twoim życiu wydarzyło się coś trudnego? Być może byłeś uczestnikiem wypadku bądź napaści? A może byłeś świadkiem tego, jak komuś innemu dzieje się krzywda? Doświadczenie bezpośredniego stanu zagrożenia życia lub zdrowia może skutkować traumą i wystąpieniem PTSD (zespołu stresu pourazowego).
Czasami zdarza się, że od traumatycznego wydarzenia minęło wiele lat, wspomnienia powoli się zacierają, a jednak towarzyszy nam napięcie niewiadomego pochodzenia. Nadmiernie reagujemy na niespodziewane dźwięki bądź dotyk. Czujemy, że jesteśmy ciągle w stanie gotowości aby walczyć lub uciekać. Albo wręcz przeciwnie – często zastygamy w bezruchu i czujemy się zamrożeni. Pojawia się zagubienie, bo trudno jest nam zlokalizować i określić przyczynę naszego zachowania, a ona może tkwić właśnie w przeszłości, w której doświadczyliśmy czegoś trudnego.
Niektóre osoby mają obawy przed zgłoszeniem się do psychotraumatologa, szczególnie, jeśli nie do końca pamiętają dane zdarzenie albo jeśli wydarzyło się ono stosunkowo niedawno i mają nadzieję, że wszystko wróci do normy. Poniżej wyjaśnię Ci po czym poznać, że warto poszukać pomocy i jak wygląda proces terapii traumy.
Czym jest trauma?
Zacznijmy od tego, że nie ma listy wydarzeń, które będą skutkować traumą u każdego człowieka. Trauma nie jest konkretnym wydarzeniem, to sposób w jaki Twój organizm je zapisał. W takim przypadku, traumę możemy traktować jako skutek jednorazowego lub powtarzającego się wydarzenia, którego efektem jest poczucie bezradności, porzucenia i strachu.
Rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje traumy:
● traumy jednorazowe – zdarzenia pojedyncze, o ograniczonym czasie trwania, np. wypadki samochodowe, napaści fizyczne;
● traumy złożone – powtarzające się, wielokrotne zdarzenia lub serie zdarzeń, np. przemoc domowa, prześladowanie.
Należy jednak pamiętać, że to czy dane wydarzenie nas straumatyzuje zależy od wielu bardzo indywidualnych czynników. Nasze doświadczenia bywają unikatowe, często wymykające się sztywnym regułom czy definicjom, dlatego zawsze w przypadku wątpliwości warto jest skontaktować się ze specjalistą mającym doświadczenie w terapii traumy.
Jak trauma może się objawiać w dorosłym życiu?
Objawy traumy w dorosłym życiu bywają nieoczywiste i czasami mogą przypominać inne zaburzenia, np. depresję lub zaburzenia lękowe, dlatego tak ważna jest diagnoza różnicowa przeprowadzona przez odpowiedniego specjalistę. Poniżej przedstawiam przykładowe
objawy, które często towarzyszą osobom zgłaszającym się na konsultację psychotraumatologiczną:
● uczucie ciągłej czujności,
● napięcie w ciele, np. spięte ramiona, kark,
● poczucie zagrożenia,
● unikanie wspomnień o traumatycznym wydarzeniu,
● flashbacki – nagłe, mimowolne i intensywne wspomnienia traumatycznych przeżyć, ● zmiany w postrzeganiu siebie,
● trudności w relacjach z innymi ludźmi,
● zamrożenie emocjonalne,
● stępienie uczuciowe,
● trudności w regulacji emocji,
● dysocjacja – oddzielenie od swoich uczuć, myśli, wspomnień,
● somatyzacja, np. ból brzucha bez przyczyn fizycznych,
● chroniczny lęk,
● trudności ze snem, np. koszmary senne,
● obniżony nastrój,
● unikanie miejsc, ludzi lub sytuacji przypominających o traumie,
● niskie poczucie własnej wartości,
● wycofanie z relacji społecznych.
Lista ta oczywiście nie jest pełna, gdyż u każdego człowieka trauma może objawiać się w inny sposób. Część tych objawów występuje również w przypadku innych trudności natury psychicznej, dlatego podczas konsultacji dokładnie przyglądamy się Twoim problemom i wspólnie staramy się odkryć ich źródło, aby dopasować do Ciebie indywidualny plan działania mający na celu poprawę Twojego samopoczucia.
Czy traumę da się wyleczyć?
Leczenie traumy w dorosłym życiu polega przede wszystkim na integracji doświadczeń i zbudowaniu poczucia bezpieczeństwa. Aby lepiej pokazać Ci jak wygląda ten proces, posłużę się metaforą alarmu przeciwpożarowego, który możemy porównać do nieustannej czujności w przypadku traumy. Jeśli alarm reaguje nadmiernie, np. na zapaloną w salonie świeczkę – przestajemy na nim polegać i trudno jest nam zorientować się kiedy ma miejsce prawdziwe zagrożenie, czyli pożar. W takim przypadku musimy go odpowiednio skalibrować, aby mógł nas ostrzec w przypadku wykrycia niebezpiecznej sytuacji. Alarm powinien informować nas o realnym zagrożeniu, a nie o każdym potencjalnie ryzykownym czynniku. Tak samo jest z naszą czujnością i poczuciem zagrożenia. Jeśli jest ono nadmiarowe, nie jesteśmy w stanie obiektywnie ocenić sytuacji i adekwatnie zareagować. Stajemy się nadmiernie czujni i wyczuleni na każde potencjalne zagrożenie, co długofalowo skutkuje brakiem możliwości odprężenia się, gdyż w każdej chwili naszego życia oczekujemy, że zaraz wydarzy się coś niebezpiecznego. Terapia traumy to właśnie taka kalibracja alarmu przeciwpożarowego. Dostrajamy naszą czujność tak, aby ostrzegała nas w przypadku faktycznego zagrożenia, a wyciszała się w chwilach, gdy powinniśmy czuć się bezpieczni.
Jakie są skuteczne metody leczenia traumy?
Aby dowiedzieć się czy dana metoda leczenia jest skuteczna, warto sprawdzić, jakie wytyczne przedstawiają międzynarodowe organizacje zajmujące się zdrowiem psychicznym. Dwie najpopularniejsze z nich, czyli APA (American Psychological Association) oraz NICE (National Institute of Health and Care Excellence) zalecają jako pierwszą linię leczenia u dorosłych z PTSD terapię poznawczo-behawioralną (CBT). Specyficznymi typami terapii poznawczo-behawioralnej nakierowanymi na pracę z traumą, jest terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie (TF-CBT) oraz terapia przetwarzania poznawczego (CPT). Dodatkowo leczenie traumy możemy uzupełnić technikami narracyjnymi, terapią przedłużonej ekspozycji (PE) oraz psychoedukacją i technikami relaksacyjnymi.
Jak wygląda proces terapii traumy?
W terapii traumy szczególnie ważne jest, aby pacjent czuł się bezpiecznie. Spośród zalecanych metod, dobieram te, które będą najbardziej dopasowane do Twoich indywidualnych potrzeb. Bazą mojej pracy są zasady terapii poznawczo-behawioralnej, w szczególności terapia przetwarzania poznawczego, która pozwala na zintegrowanie traumatycznych wspomnień i modyfikację negatywnych przekonań powstałych w wyniku doświadczonej traumy.
Współpracę zawsze zaczynamy od konsultacji psychotraumatologicznej, mającej na celu przedstawienie Twojej historii. Wspólnie zastanawiamy się, jakie podejście będzie dla Ciebie najbardziej odpowiednie. Podczas pierwszego spotkania nie musisz opowiadać dokładnie o tym, co się stało. Jest na to przestrzeń na późniejszych etapach terapii, kiedy poczujesz się wystarczająco bezpiecznie, aby móc zmierzyć się z traumatycznymi wspomnieniami.
Poczucie bezpieczeństwa budujemy na wzajemnym szacunku, obopólnym zaangażowaniu oraz przy pomocy technik relaksacyjnych, które pozwolą Ci na odprężenie. Do każdego procesu podchodzę indywidualnie, z troską i uwagą na Twoje potrzeby. Tutaj nic nie dzieje się “na siłę”. Działamy wspólnie, aby razem zmierzyć się z czymś, co w tak trudny sposób wpłynęło na Twoje życie. Tempo pracy jest dopasowane do każdego pacjenta, a podczas każdego etapu masz wpływ na to w jaki sposób przebiega nasza praca.
Kiedy warto zgłosić się po pomoc?
Jeśli czujesz, że ten artykuł jest o Tobie, to warto skonsultować się ze specjalistą. Możesz umówić się na pierwszą wizytę u psychotraumatologa stacjonarnie w UTULE na Wrzeszczu bądź na konsultację online. Pierwsze spotkanie pozwala na spokojnie przyjrzeć się temu, czego potrzebujesz. Bez pośpiechu, w Twoim tempie. Leczenie traumy pozwala odzyskać siebie na nowo. Nie musisz żyć w ciągłym strachu przed traumatycznymi wspomnieniami. Terapia pomoże Ci odzyskać kontrolę nad swoim życiem.
Pytania i odpowiedzi
Ile trwa leczenie traumy?
Leczenie traumy jest bardzo indywidualnym procesem. Spotkania odbywają się jeden lub dwa razy w tygodniu w zależności od potrzeb. Przy założeniu cotygodniowych wizyt, taka terapia trwa zazwyczaj kilka miesięcy.
Czy można leczyć traumę online?
Tak, terapię traumy u osób dorosłych możemy prowadzić w wersji online. Ważne jest jednak spełnienie kilku warunków, aby ta forma była równie skuteczna, co konsultacje stacjonarne. Po pierwsze, ciche i spokojne miejsce, w którym możesz czuć się wystarczająco bezpiecznie i swobodnie, aby móc szczerze i otwarcie rozmawiać z psychotraumatologiem. Po drugie, wymagana jest kamerka, aby móc prowadzić wideorozmowę. Po trzecie – przydatne jest stabilne połączenie internetowe, aby nie stresować się ewentualnymi zakłóceniami.
Czy każde wydarzenie traumatyczne wymaga terapii?
Nie, ponieważ to, czy dane wydarzenie wywoła u kogoś PTSD jest zależne od indywidualnych dla tej osoby czynników. Trauma to nie samo zdarzenie, to sposób w jakie je przyswoiliśmy. Jeśli od trudnego dla Ciebie wydarzenia minęły ponad dwa tygodnie, a Ty nadal nie czujesz poprawy – to jest to sygnał, aby skonsultować się ze specjalistą.
Czy terapia traumy jest bolesna?
Terapia traumy bywa trudnym procesem. Bolesne może być przywoływanie traumatycznych wspomnień, dlatego nie robimy tego na początku leczenia. Naszym pierwszym i najważniejszym priorytetem jest zapewnienie Ci bezpieczeństwa oraz przeprowadzenie psychoedukacji, mającej na celu nauczenie Cię odpowiednich technik relaksacyjnych, abyś mógł być odpowiednio przygotowany do rozmowy o traumatycznym wydarzeniu. Proces jest dopasowany do konkretnej osoby, a podczas każdego etapu leczenia towarzyszy Ci specjalista, który dba o Twoje bezpieczeństwo.
Bibliografia:
Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne. (2016). Kryteria diagnostyczne z DSM-5® (P.
Gałecki, Red. wyd. pol.). Edra Urban & Partner.
American Psychological Association. (2025). PTSD and trauma: New APA guidelines
highlight evidence-based treatments (S. Pappas). Monitor on Psychology, 56(5).
Priebe, S., et al. (2021). Treatment Guidelines for PTSD: A Systematic Review.
PMC8471692.
Resick, P. A., Monson, C. M., Chard, K. M. (2019). Terapia przetwarzania poznawczego w
zespole stresu pourazowego (PTSD). Podręcznik dla klinicystów. Kraków: Wydawnictwo
Uniwersytetu Jagiellońskiego
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). (2018). Post-traumatic stress
disorder: evidence reviews for psychological, pharmacological and psychosocial
interventions (NG116).
